Het lange verhaal

De geschiedenis van Matobo National Park

Mensen hebben tussen deze granietheuvel gewoond voor minstens een half miljoen jaar, schilderden hun wanden voor dertienduizend jaar, en bidden bij hun schrijnen al langer dan iemand iets opgeschreven heeft. Het nationale park, gesticht in 1926, is de meest recente laag.

Als je alleen het antwoord wilt

De Matobo-heuvels hebben een van de langste mensengeschiedenissen in zuidelijk Afrika: bewoning voor minstens 500.000 jaar, rotskunst minstens 13.000 jaar oud, en de Mwari-schrijnen die elke augustus nog pelgrims aantrekken. Het park werd in 1926 opgericht als Rhodes Matopos National Park, nadat Rhodes op World's View in 1902 was begraven, en de heuvels werden in 2003 door UNESCO ingeschreven.

Jagers, schilders en boeren

UNESCO beschrijft een bijna ononderbroken associatie tussen mensen en dit landschap over de afgelopen 100.000 jaar, en bewoning tot minstens 500.000 jaar terug. De grotten hebben het bewijs bewaard. Nswatugi werd in 1932 en opnieuw in 1975 opgegraven, met Late Steentijd-afzettingen gedateerd op tussen 4.500 en 8.000 jaar geleden. Pomongwe werd tussen 1960 en 1962 en opnieuw in 1979 opgegraven, en een artikel gepubliceerd in 2025 bestudeerde nog steeds zijn kleine stenen gereedschappen. Bambata werd eerst in 1918 onderzocht en opnieuw in 1929 uitgegraven, waaruit schrapers en gepolijst aardewerk tevoorschijn kwamen.

De schilders lieten meer dan 3.000 geregistreerde plaatsen in de heuvels achter. Giraffen, koedoe's, elanden, zebra's en menselijke figuren verschijnen herhaaldelijk. Het record toont ook de langzame verschuiving van voedselzoeken naar landbouw die UNESCO aanwijst als een van de redenen waarom de heuvels op de lijst werden geplaatst.

Een heilig landschap, nog steeds in gebruik

De Mwari- of Mwali-religie is gecentreerd op deze heuvels, en UNESCO noemt het de machtigste orakeltraditie in zuidelijk Afrika. Zijn schrijnen worden gemarkeerd door niet meer dan een houten palisade, voorbij welke mensen niet mogen gaan zonder toestemming van de voorouderlijke geesten, raadpleegd via een bewaker en de ouderlingen. Njelele, buiten het park, is de bekendste, geassocieerd met regenmaken.

De jaarlijkse bedevaart in augustus trekt meer dan duizend pelgrims over ongeveer drie weken. Malindidzimu, de heuvel later World's View genoemd, was zelf een heilige heuvel voor enige koloniale begrafenis. Mzilikazi, oprichter van de Ndebele-staat, ligt in een grotsgraaf ten noordoosten van het park.

1902: een graf op Malindidzimu

Cecil John Rhodes stierf op 26 maart 1902 en werd begraven op de top van Malindidzimu. Leander Starr Jameson werd naast hem in 1917 begraven en Charles Coghlan in 1927. Het Shangani-gedenkteken, ontworpen door Herbert Baker met bronzen panelen door John Tweed, werd in de buurt onthuld op 5 juli 1904 en bevat de resten van leden van de Shangani Patrol, gedood aan de Shangani-rivier in december 1893.

Het graf is decennialang betwist. Oproepen voor exhumatie dateren terug naar de jaren 1980; in 2012 beschuldigden veteranen de resten van droogte en NMMZ wees exhumatie af, en het debat keerde in 2023 terug. Veel mensen die rond de heuvels wonen verzetten zich tegen exhumatie omdat de plaats bezoekers en inkomsten binnenbrengt.

1926: Rhodes Matopos National Park

Het park werd in 1926 opgericht als Rhodes Matopos National Park, van Rhodes' erfenis. Zijn vorm is sindsdien veranderd. Zuidelijke en oostelijke gedeelten werden later gereserveerd voor nederzettingen, en het park werd naar het noorden uitgebreid toen de boerderijen World's View en Hazelside werden toegevoegd.

De creatie van het park betekende ook dat mensen die op het land woonden eraf werden verplaatst. Die uitzetting maakt deel uit van de lokale geschiedenis, en wordt onderzocht in een artikel van 2018 van Hubbard in Conservation and Management of Archaeological Sites.

Voor de kunst zorgen, en het verkeerd doen

In de jaren 1920 besloot iemand de schilderingen in Pomongwe te behouden door ze in lijnzaadolie te coaten. De olie verduisterde en de panelen zijn nooit hersteld, wat de reden is dat elke gids je zal vragen niet aan te raken, nat te maken of krijt op een schildering te gebruiken. Een locatiemuseum en informatiecentrum openden in Pomongwe op 1 juli 1994.

Zestig jaar adelaren tellen

In 1959 en 1960 noteerde een ranger 37 zwarte adelaarsnesten in de heuvels. Een formeel onderzoek begon in 1963, bereikend 68 plaatsen tegen het eind van 1964, en het loopt sindsdien elk jaar. 2023 was het zestigde opeenvolgende jaar, dat de Matobo Conservation Society beschrijft als het langstlopende adelarenstudies in de wereld. Een parallel tellen van de kliphyrax waarop de adelaren leven liep decennia lang en stopte in 2019.

2003: Werelderfgoed

UNESCO schreef de Matobo-heuvels op 5 juli 2003 in op de 27e zitting van de Wereld Erfgoed Commissie, als een cultureel landschap van 205.000 hectare met een bufferzone van 105.000 hectare. Het eigendom omvat het nationale park en delen van de distrikten Matobo en Umzingwane, inclusief gemeenschappelijk land en commerciële boerderijen.

Wat je vandaag van de geschiedenis kunt zien

De geschilderde grotten op Nswatugi, Pomongwe en Bambata in het park, op het NMMZ-ticket.
Het locatiemuseum op Pomongwe, met de beschadigde panelen die iedereen leerden wat niet te doen.
World's View, met de graven, het Shangani-gedenkteken en een kleine galerij over Rhodes' leven.
Het bredere landschap buiten het park, inclusief Silozwane en Inanke, bereikt via de lokale gemeenschap.
Het Njelele-schrijn en het graf van Mzilikazi zijn vereeringsplaatsen en een koninklijk graf, bezocht alleen met toestemming van de bewakers of de gemeenschap.